Вс. Июн 16th, 2024

Արցախում ադրբեջանցիների և հայերի միջև մեկդարյա ազգաքաղաքական հակամարտությունը նոր սրություն է ձեռք բերել ԽՍՀՄ վերակառուցման տարիներին (1987-1988)՝ Հայաստանում և Ադրբեջանում ազգային շարժումների կտրուկ բարձրացման ֆոնին։ Մինչև 1988 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսները հակամարտությունը դուրս է եկել Արցախի տեղային խնդրի շրջանակներից՝ վերածվելով «բաց ազգամիջյան առճակատման»[8]։

1991-1994 թվականներին այդ առճակատումը հանգեցրել է լայնածավալ ռազմական գործողությունների Արցախի Հանրապետության տարածքի նկատմամբ վերահսկողության համար։ 1994 թվականի մայիսի 5-ին ստորագրվել է զինադադարի և կրակի դադարեցման մասին Բիշքեկյան արձանագրությունը Հայաստանի և մի կողմից՝ չճանաչված Արցախի Հանրապետության, մյուս կողմից՝ Ադրբեջանի միջև։ Այդ ժամանակ էլ 1994 թվականի մայիսի 12-ից հրադադարի մասին համաձայնագիր է ստորագրվել։ Պատերազմի արդյունքներով ԼՂՀ վերահսկողության տակ են հայտնվել Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի նախկին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի մեծ մասը և հարակից շրջանները (որոնք Արցախի Հանրապետության տարածքն են կազմում), այդ թվում և Արցախի կապը Հայաստանի հետ ապահովողները։

2020 թվականի սեպտեմբերին Ղարաբաղում վերսկսվել են լայնածավալ ռազմական գործողությունները, որոնց ընթացքում Ադրբեջանը վերականգնել է վերահսկողությունը հայկական կողմից վերահսկվող տարածքների զգալի մասի նկատմամբ՝ Իրանի հետ սահմանի ողջ երկայնքով։ Նոյեմբերի 8-ին հայտարարվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության տակ գտնվող ռազմավարական Շուշի քաղաքի անցնելու մասին, ինչը փաստացի նշանակում էր ԼՂՀ-ի և Հայաստանի միջև կապի միակ ճանապարհի փակում։

Համաձայնագրի բովանդակություն

Համաձայնագրի արդյունքում ստեղծվող իրավիճակը քարտեզի վրա՝
Ադրբեջանի ոչ վիճելի տարածքներ
Հայաստան
Մինչև նոյեմբերի 10-ը Ադրբեջանի կողմից գրավված տարածքներ
Քարվաճառի շրջանը, որը պետք է Ադրբեջանին փոխանցվի մինչև նոյեմբերի 25-ը
Աղդամի շրջանը, որը պետք է Ադրբեջանին փոխանցվի մինչև նոյեմբերի 20-ը
Լաչինի շրջանը, որը պետք է Ադրբեջանին փոխանցվի մինչև դեկտեմբերի 1-ը
Արցախի Հանրապետությանը մնացող տարածք
Լաչինի միջանցքը, որը պահվելու է ռուս խաղաղապահների կողմից
Արցախ տանող երկու հիմնական ճանապարհներ
Շուշին շրջանցող նոր ճանապարհ

Հայաստանի տարածքով ադրբեջանին տրվող տրանսպորտահին հանգույցի դեռևս չորոշված հավանական ուղին
Արցախյան շփման գիծը մինչև պատերազմ
Արցախի կողմից սեփական հռչակված այլ տարածքներ
2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ հայտարարություն է ստորագրել Արցախում ընթացող պատերազմը ժամը 01։00-ից դադարեցնելու մասին[9]։

Հայտարարության բովանդակությունը հրապարակվել է Կրեմլի պաշտոնական կայքում[10]։ Դրա համաձայն՝

Հայտարարվում է արցախյան հակամարտության գոտում կրակի և բոլոր ռազմական գործողությունների լիակատար դադարեցման մասին 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ Մոսկվայի ժամով 00:00-ից: Ադրբեջանի Հանրապետությունը և Հայաստանի Հանրապետությունը կանգ են առնում իրենց զբաղեցրած դիրքերի վրա։
Ակնայի (Աղդամի) շրջանը մինչև 2020 թվականի նոյեմբերի 20-ը վերադարձվում է Ադրբեջանի Հանրապետությանը։
Արցախի շփման գծի երկայնքով և Լաչինի միջանցքի երկայնքով տեղակայվում է Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմը (1960 զինծառայող, 90 զրահամեքենա, 380 միավոր ավտոմոբիլային և հատուկ տեխնիկա)։


Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորախումբը ծավալվում է հայկական զինված ուժերի դուրսբերմանը զուգահեռ։ Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմի գտնվելու ժամկետը 5 տարի է՝ հերթական 5-ամյա ժամանակահատվածով ավտոմատ երկարաձգմամբ, եթե կողմերից ոչ մեկը ժամկետի ավարտից 6 ամիս առաջ չհայտարարի այդ դրույթի կիրառումը դադարեցնելու մտադրության մասին։
Հակամարտության կողմերի կողմից պայմանավորվածությունների կատարման վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման նպատակով տեղակայվում է հրադադարի վերահսկման խաղաղապահ կենտրոն։
Հայաստանի Հանրապետությունը մինչև 2020 թվականի նոյեմբերի 15-ը[Ն 1] Ադրբեջանին է վերադարձնում Քարվաճառի (Քելբաջարի) շրջանը, իսկ մինչև 2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ը՝ Բերձորի (Լաչինի) շրջանը։ Լաչինի միջանցքը (մոտ 5 կմ լայնությամբ), որն ապահովելու է Արցախի կապը Հայաստանի հետ, բայց միաժամանակ շրջանցելու է Շուշիին, մնում է Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմի վերահսկողության տակ։ Կողմերի համաձայնությամբ առաջիկա երեք տարում կորոշվի Արցախի և Հայաստանի միջև կապ ապահովող Լաչինի միջանցքով ավտոմոբիլային երթևեկության նոր երթուղու կառուցման ծրագիրը, որին կհաջորդի այդ երթուղու պահպանման համար ռուսական խաղաղապահ զորակազմի վերաբաշխումը։ Ադրբեջանի Հանրապետությունը երաշխավորում է Լաչինի միջանցքով քաղաքացիների, տրանսպորտային միջոցների և բեռների երթևեկության անվտանգությունը երկու ուղղություններով։


Ներքին տեղահանված անձինք և փախստականները վերադառնում են նախկին ԼՂԻՄ տարածք և հարակից շրջաններ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի վարչության վերահսկողության ներքո։
Իրականացվում է ռազմագերիների և պատանդների, ինչպես նաև զոհվածների դիակների փոխանակում։
Տարածաշրջանում բացվում են բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերը։ Հայաստանի Հանրապետությունը երաշխավորում է Ադրբեջանի Հանրապետության և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության արևմտյան շրջանների միջև տրանսպորտային հաղորդակցության անվտանգությունը՝ երկու ուղղություններով քաղաքացիների, տրանսպորտային միջոցների և բեռների անարգել երթևեկություն կազմակերպելու նպատակով։ Տրանսպորտային հաղորդակցության վերահսկողությունն իրականացնում են Ռուսաստանի ԱԴԾ Սահմանապահ ծառայության մարմինները։

От admin

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *